"Euskal behi baten oroimenak" errumaniera itzulita

"Hatsaren kulunka", Herta Mülleren "Atemschaukel" euskaratua

Ibon Uribarri (Zarautz, 1967) itzultzaileak, Herta Müller Nobel Sariaren "Hatsaren kulunka" euskaratu berri du. Idazle errumaniarraren lanen artean lehena da euskal hizkuntzara ekartzen eta Elkarrek argitaratu du.

http://www.noticiasdegipuzkoa.com/2010/11/30/ocio-y-cultura/cultura/ibon-uribarrik-herta-muller-nobel-sariaren-hatsaren-kulunka-itzuli-du

Oskorri, "Gaztelugatxe" (acesta este un loc minunat în Ţara Bascilor)

"Sucedió en la costa
hará unos seiscientos años,
al menos así me lo contó
un viejo marinero.
Una terrible galerna hundió
en Gaztelugatxe un hermoso barco
que transportaba en su interior
inmensos tesoros para los vascos.
Una mañana del pasado verano
con los primeros destellos del sol
me metí mar adentro
temblándome el corazón;
me sumergí en las límpias aguas,
rebusqué bien entre arenas y rocas.
Allí estaba, encallado
cubierto por el musgo.
Empujando con todas mis fuerzas
abrí el cofre del tesoro,
surgió de él una gran ola
que me hizo retroceder.
Era la voluntad de no oprimir a nadie
y de no ser oprimidos.
Este es nuestro orgullo,
la fuente de todos los tesoros.
Y si esto no fuese así
que me metan en una calabaza.
Os he contado un cuentecillo divertido
en medio de la plaza."

Una lengua sin dialectos...

"O caracteristică esențială a limbii daco-române este lipsa dialectelor. Pretutindeni la nord de Dunăre, graiurile din Banat, Ardeal, Maramureș, Moldova (atât regiunea din România, cât și Republica), Oltenia, Muntenia și Dobrogea sunt aproape identice, existând și relativ puține regionalisme. Un filolog de reputația lui Alexandru Philippide insistă chiar asupra unicității limbii daco-române ca limbă fără dialecte, vorbind doar de subdialecte. Este interesant de menționat aici că alte limbi europene foarte vechi, deci conservatoare, la fel de stabile și „mereu vii“ ca româna, de exemplu euskara (limba bască) au în zilele noastre, pentru circa 800 000 vorbitori declarați, pe un teritoriu relativ mic față de aria lingvistică românească, cinci sau opt dialecte principale (bascii au nevoie să o unifice artificial prin normativa euskara batua). Alf Lombard a calificat starea de fapt a unicității în care se află limba daco-română drept una „fără precedent“. "
http://ro.wikipedia.org/wiki/Istoria_limbii_rom%C3%A2ne

Valakia eskualdeaz

Valakia Danubioaren eskualdean zegoen printzerri zahar bat da, geroago, Moldaviarekin elkartuta, Errumaniako erresuma sortu zuena.
Gaur egun, Valakia bi lurralde geografikotan banatuta dago:
Muntenia (Olt ibaitik ekialdera dagoena) eta
Oltenia (Olt ibai horretatik mendebaldera dagoena).
http://eu.wikipedia.org/wiki/Valakia

El euskera está bien vivo

El euskera es la lengua propia de los territorios vascos. Es una lengua perfectamentre viva y oficial en Bizkaia, Alava y Gipuzkoa desde 1980. Es oficial en según qué territorios de Navarra y no-oficial en el Pays Basque français (ver mapa).
Es una lengua sin familia. La más antigua de Europa, al ser la única pre-indoeuropea. La mayoría de las lenguas habladas en Europa son indoeuropeas (latinas, germánicas, eslavas...) pero también se hablan lenguas fino-úgricas (magiar, finés...) o uralo-altaicas (turco...). El euskera es una isla de supervivientes linguísticos. Un tesoro cultural que ya los romanos hace 2000 años identificaron cuando llegaron a tierras vasconas.
Hoy en día el euskera está en internet, en la administración, la política, la universidad, se habla en muchos registros y por personas de todos los estratos sociales y culturales.
Animo a todo el mundo a conocerlo y amarlo un poquito...
Pentru informatie româneste:
http://ro.wikipedia.org/wiki/Limba_bască

"Aici Bilbao" euskaraz

Ikusten duzuenez, sortu dut "euskaraz" izeneko etiketa berria. Momentuz bakarrik 17 sarrera daude blog honetan euskaraz eta besteak daude batez ere gastelaniaz eta errumanieraz. Baina poliki poliki espero dut sarrera gehiago aurkeztea euskaraz, Errumaniaz eta Errumaniako argia eta edertasunaz...

Eskerrik asko euskaldun irakurleei!!

Bukarest, Errumaniako hiriburua

Bukarest Errumaniako hiriburu eta hiri nagusia da. 226 km² azalera du eta 2003an 2.082.000 biztanle zituen, metropoli gunea kontuan hartuta.
http://eu.wikipedia.org/wiki/Bukarest

(Argazkia: Santi)

Errumaniako geografiaz...

Estatuaren eremua 238.391 km² da, Europa hego-ekialdeko estatu handiena eta Europa osoko hamabigarrena. Itsaso Beltzaren mendebaldeko kostaldea du muga ekialdean eta Karpato mendiek eta Danubio ibaiak zeharkatzen dute. Azken honek Itsaso Beltzean itsasoratuta, Europako bigarren delta handiena sortzen du.
http://eu.wikipedia.org/wiki/Errumania

Domekan Errumania Berrizen

Kultura arteko topaketen bosgarren edizioa antolatu dute domekarako Berrizburun. Aurten errumaniarrena izango da kultura nagusia.
Immigrazio Kontseilutik kultura arteko topaketa berriro egiteko beharrizana ikusi dute. Berrizen hainbat kulturatako pertsonak bizi direla kontuan hartuta, elkar ezagutu eta harremanetan ipintzeko gunea izango da domekako topaketa. Jaialdian berriztar guztiek parte hartu dezakete.
Kultur ekintzak 11:00etan hasiko dira, henna tailerra, Moldova musika taldearen emanaldia,Errumaniako jantzi tradizionalen desfilea eta Errumaniari buruzko erreportajea ikusteko aukera egongo da. Eguerdian 12:00etan hainbat kulturatako jakien dastaketa egongo da, batez ere, Errumaniako gastronomia ezagutzeko aukera izango dute bertara hurbiltzen direnek. 14:00etan bazkari herrikoia eta arratsaldean musika eta dantzak.
Topaketaren helburuak dira immigrazio gaietan herritarrak sentsibilizatzea, bertakoen eta etorkinen arteko hartu-emana sorraraztea eta etorkinek herri-bizitzan parte hartzea, horrek daukan garrantzia aitortuta

Gatibu, "Egunon /Buna Ziua" cânţă în basca si româneste

"Tu esti aia care-mi spune mie
cá tu vrei sa-mi doi iubire
când tu ma amãgestî pe mine
Nu tu eu ar trebui sã-ti dau iubire.
(bis)
Nu stiu ce mai vrei de la mine
Ti-am dat tot ce am avut la mine
Nu stiu ce mai cauti aici la mine
Dupa ce mai lasat sã tin la tine.
Toate zilele esti lingã mine
nu stiu ce sã fac sa scap de tine.
Dupa ce ti-am dat atâta iubire
Mai lãsat sã tip la tine.
Acuma ma joc cu tine
As vrea sã schimb ceva-n tine
Sti ca-mi place sã ma joc cu tine
Mai lasat sã tip la tine."

Iker Goenaga, "Sorlekuaren kanta"

Iker Goenaga canta en euskera el poema de Lucian Blaga "Cântecul obârsiei" (La canción de la tierra natal")

"Trei feţe" / "Hiru aurpegi"

Copilul râde:
"Înţelepciunea şi iubirea mea e jocul!"
Tânărul cântă:
"Jocul şi-nţelepciunea mea-i iubirea!"
Bătrânul tace:
"Iubirea şi jocul meu e-nţelepciunea!"
Lucian Blaga,

în "Poemele luminii" (1919)
...
Haurrak irribarrez:
"Jakintza eta ene amodioa, jolasa dira".
Gazteak kantuan:
"Jolasa eta ene jakintza, amodioa dira".
Zaharrak isilean:
"Amodioa eta ene jolasa, jakintza dira".
(J. Sarrionandiak itzulita)

"Cântecul obârsiei" / "Sorlekuaren kantua"

La obârsie, la izvor
nici o apa nu se-ntoarce,
decât sub chip de nor.
La obârsie, la izvor
nici un drum nu se întoarce
decât în chip de dor.
O, drum si ape, nor si dor,
ce voi fi, cand m-oi întoarce
la obârsie, la izvor?
Fi-voi dor atuncia? Fi-voi nor?
Lucian Blaga
...
Sorlekura, iturrira
Laino gisa soilik
Itzultzen dira urak.
Sorlekura, iturrira
Oroimenez soilik
Itzultzen dira bideak.
Oi, ur eta lainoak,
Bideak eta oroimenak!
Zer izanen naiz ni bihar
Iturrira, sorlekura itzultzean?
Oroimina izanen naiz?
Lainoa izanen naiz?
(J. Sarrionaindiak itzulita)

"Stalactita" / "Estalaktita"

Tăcerea mi-este duhul -
şi-ncremenit cum stau şi paşnic
ca un ascet de piatră,
îmi pare
că sunt o stalactită într-o grotă uriaşă,
în care cerul este bolta.
Lin,
lin,
lin - picuri de lumină
şi stropi de pace - cad necontenit
din cer
şi împietresc - în mine.
Lucian Blaga, în "Poemele luminii" (1919)

...

Isiltasuna da ene jakintza

Eta geldirik eta lasai nagoelarik,

Harrizko aszeta gisa,

Estalaktita naizela iruditzen zait

Harpe amaigabearen barruan,

Sabaitzat zerua dudala.

Astiro,

Astiro,

Argi tantak astiro,

Kondatu ezinik dira bake tantak

Zerutik jausten

Eta harri bilakatzen ene baitan.

(Joseba Sarrionandiak itzulita,

"Izkiriaturik aurkitu ditudan ene poemak" (1983))

Hizkuntzen arteko zubia / Podul între limbe

Raul Baiţuc 17 urteko gazteak euskara errumaniera hiztegia egin du; gurasoen laguntzarekin, 22.000 hitz itzuli ditu 15 hilabetean. Hiztegia argitaratu nahi du orain.
"Euskarazko hitz ohikoenak hasi nintzen errumanierara itzultzen. Konturatu nintzenerako, 200 bat hitz nituen itzulita. Orduan, hitz horiek alfabetikoki ordenatzen hasi nintzen, eta, azkenean, espero nuena baino lan osatuago egin dut», dio Raul Baiţuc gazteak.

Raul Baiţuc (Timisoara, Errumania, 1993) duela 10 urtetik bizi da Donostian, eta errumanieratik euskarara eta euskaratik errumanierarako hiztegia egin berri du. Orotara, 22.000 hitz inguru itzuli ditu, 15 hilabeteren barruan. «Aitak bultzatu ninduen hitzak itzultzen hastera. Hark oinarrizko hitzak zekizkien; kaixo, eskerrik asko... Hitz gehiago ikasteko asmoz, aitarentzat hasi nintzen itzultzen, baina, denborak aurrera egin ahala, itzultzen jarraitzeko helburua jarri nion neure buruari».

Errumanierak 32 hizki ditu, euskarazko alfabetoak baino gehiago. Gainera, a, s eta t hizkietan hainbat zeinu jartzen dira, eta horrek zaildu egin du lana. Horrez gain, hitz bakoitzak dituen esanahi anitzak ez nahasteko, gazteak lau hiztegi erabili ditu: «Euskarazko hiztegia erabiliz hasten nuen prozesua. Hiztegi horretan hitz bat aztertzen nuen, eta, ondoren, hitz hori gaztelaniazko hiztegian begiratzen nuen, hitzak esanahi bera zuela egiaztatzeko. Ondoren, gaztelaniatik errumanierarako hiztegian bilatzen nuen hitz bera. Azkenean, errumanierako beste hiztegi batean begiratzen nuen, hitzek izan ditzaketen adierez ziur egoteko». Eta horrela geratu da hitza itzulita euskaratik errumanierara.

Irakurri Ane Olaizolaren artikulu osoa "Berria" egunkarian:
http://paperekoa.berria.info/plaza/2010-03-16/048/005/Hizkuntzen_arteko_zubia.htm

Zenbakiak errumanieraz

Bat = unu
Bi = doi
Hiru = trei
Lau = patru
Bost = cinci
Sei = şase /shase/
Zazpi = şapte /shapte/
Zortzi = opt
Bederatzi = nouă /nouə/
Hamar = zece

Discoperînd "Draga Bizkaia" în limba basca...

"Bizkaia maite
atzo goizean ikusi zindudan
soineko xuriz jantzia
buruan orlegi, bihotzean sua
nere gogoaren ertzatik pasatzen.
Zure usain gozoa, lana,
amodioa, itsasoa,
nere baitan sartzen.
Atzo goizean entzun nuen
zure berbaren oihartzuna,
zure kantaren fereka,
bihotzean kilika
eta ohiartzunaren haunditasunean
murgilduz joan nintzen
jausika, hegaka.
Bart arratsean
arbasoen baratzaren ondoan
bertsotan eta dantzan
lotu zinen alai piper eta gatza
sabel emankorra.
Bizkaia maite
atzo goizean ikusi zindudan
soineko xuriz jantzia
buruan orlegi, bihotzean sua.
Olerkari
penatuaren gozo eta mina
amodio eta kanta
zure berba leun,
zure gatzaren bizia,
zure burdinaren goria dira gaur
neretzat aterbe.
Bizkaia maite
atzo goizean ikusi zindudan
soineko xuriz jantzia
buruan orlegi, bihotzean sua,
lirain, sendo, eder."
Traducarea în limba spaniola:
http://eu.musikazblai.com/traducciones/benito-lertxundi/bizkaia-maite/

"Izan" aditza errumanieraz

Ni naiz: eu sunt
Zu zara: tu esti (ahozkatu: tu iext)
Hura da: el/ea este (ahozkatu: iel/iea iexte)
Gu gara: noi suntem
Zuek zarete: voi sunteti (ahozkatu: suntets)
Haiek dira: ei/ele sunt
- Ezezkoetan: Eu nu sunt, tu nu esti... -

Transilvania eskualde historikoa da...

Transilvania (errumanieraz Ardeal ere deitua, hungarieraz Erdély eta alemanieraz Siebenbürgen) Errumaniako eskualde historikoa da, herrialdeko ipar-mendebaldeko herenean kokatuta zegoena eta Karpato mendiek eki eta hegoaldean mugatzen zutena. Mendebaldean gaurko Hungaria mugakide edukiko zuen bestela.
Erromatar Inperioaren garaian Daziako probintziak aurretik existitzen zen Daziako Erresuma ordezkatu zuen eta Transilvaniaren lurraldea probintziaren iparraldeko zatian gelditu zen. Hunoak eta bulgariarrak ere hortik zabaldu ziren, eta ondoren hungariarrek lurraldea inbaditu zuten XI. mendetik aurrera. Garai hartakoa da lehenengo aipamen idatzia, latinez, "ultra silvam" ("basoaz haratago") alegia. Mende batzuk geroago Vlad Drakula printzea Otomandar Inperioaren zabalkundea oztopatu zuen XV. mendean, eta transilvaniar buruzagirik ezagunena da gaur egun.
XIX. mendean Austria-Hungariako Inperioaren zati bilakatu zen, eta azkenik Lehen Mundu Gerraren geroztik Errumaniaren barruan gelditu zen.
http://eu.wikipedia.org/wiki/Transilvania